Skip to content

Wat is hoogbegaafdheid?

Wat is hoogbegaafdheid?

Die vraag is niet eenvoudig te beantwoorden. Op dit moment is er nog geen eenduidige wetenschappelijke definitie van (hoog)begaafdheid. Wel zijn er verschillende theorieën en modellen die veel inzicht bieden in het begrip hoogbegaafdheid. 

Bureau Bloeiwijs werkt vanuit een brede visie op hoogbegaafdheid, waarbij ik er, in lijn met deze theorieën, vanuit ga dat hoogbegaafdheid meer omvat dan het hebben van een hoge intelligentie. Dat betekent dat het om kinderen te begrijpen belangrijk is om oog te hebben voor het complete kind, dus ook voor de andere persoonskenmerken die bij hoogbegaafdheid aandacht behoeven en tevens voor de omgeving. Hieronder lees je meer over mijn visie op hoogbegaafdheid.     

Visie op hoogbegaafdheid

Hoog ontwikkelingspotentieel

Hoogbegaafde kinderen hebben een prachtig talent, een ‘hoog ontwikkelingspotentieel’ wordt het wel genoemd. Dat wil zeggen dat zij de aanleg hebben om tot uitzonderlijke prestaties te komen. Dat betekent echter niet vanzelfsprekend dat zij altijd goede prestaties leveren. Ondanks hun hoge ontwikkelingspotentieel is goed functioneren voor deze kinderen niet vanzelfsprekend. 

Omgeving van hoogbegaafde kinderen

Kinderen ontwikkelen hun talent in interactie met de omgeving. De mate waarin het aanwezige potentieel daadwerkelijk tot bloei komt wordt mede bepaald door de mogelijkheden die hun omgeving hen biedt. Wanneer bijvoorbeeld op school onvoldoende uitdaging wordt geboden (of niet op de juiste manier uitdaging wordt geboden), kan dat tot gevolg hebben dat een kind in mindere mate gebruik kan maken van zijn potentieel.

Kenmerken van hoogbegaafdheid

Niet alleen de omgeving is belangrijk voor de ontwikkeling van talent. Net als bij andere kinderen spelen ook de eigenschappen (bijvoorbeeld de persoonlijkheid) van een kind een belangrijke rol. Hoogbegaafde kinderen kunnen naast hun hoge intelligentie een breed scala aan persoonskenmerken en kwetsbaarheden hebben, die invloed hebben op hoe een kind omgaat met zijn talent, op hoe de interactie met de omgeving is, op gedrag en prestaties en op wat het kind nodig heeft van (de mensen in) zijn omgeving. Kenmerken als creatief denkvermogen, grote intrinsieke motivatie, een sterk gevoel voor autonomie, een groot rechtvaardigheidsgevoel, grote mate van gevoeligheid/sensitiviteit, intensiteit, perfectionisme, en een groot zelfbewustzijn worden veel met hoogbegaafdheid in verband gebracht. Het is belangrijk hier oog voor te hebben, zowel in het dagelijks leven als bij een psychologisch onderzoek.

Match hoogbegaafd kind en omgeving

Helaas is er over hoogbegaafdheid nog veel onbekendheid bij bijvoorbeeld professionals in onderwijs en hulpverlening. Het gebeurt dan ook maar al te vaak dat hoogbegaafdheid bij een kind niet goed wordt (h)erkend of begrepen en dat er een mismatch ontstaat met de omgeving, doordat het hoogbegaafde kind onvoldoende in de volle breedte van zijn persoonskenmerken wordt gezien. Dat heeft niet alleen tot gevolg dat kinderen hun potentieel in mindere mate ontwikkelen. Het kan ook gevolgen hebben voor het gedrag en welzijn van kinderen. Motivatieverlies, frustraties, gedragsproblemen, faalangst, ongezond perfectionisme, somberheid en andere psychische klachten kunnen het gevolg zijn van een langdurige mismatch. Wanneer de oorzaak van de problemen in de verkeerde hoek gezocht, kan dat ter toe leiden dat kinderen een onjuiste diagnose krijgen, dat problemen persisteren of verergeren en dat talent onbenut blijft. 

(H)erkennen van hoogbegaafdheid

Om een hoogbegaafd kind echt te begrijpen is het belangrijk het kind te zien in de volle breedte van zijn gedrags- en persoonskenmerken. Dat betekent oog hebben voor de hoge intelligentie én andere persoonskenmerken. Wanneer hoogbegaafdheid beter wordt (h)erkend, kan optimaal bij het kind worden aangesloten. Dan kan talent tot bloei komen. 

Een ‘label’ hoogbegaafdheid?

Ondanks dat er steeds meer kennis is over wat hoogbegaafdheid inhoudt en wat hoogbegaafde kinderen nodig hebben, bestaat er dus nog geen consensus over wat hoogbegaafdheid is. Het ‘labelen’ van kinderen en jongeren als hoogbegaafd is daarom ingewikkeld en kan tot allerlei misverstanden leiden. Omdat de groep ook enorm divers is ben ik voorzichtig met het plakken van een label bij individuele kinderen en richt ik de aandacht vooral op wat een individueel kind kenmerkt en wat hij/zij nodig heeft. Lees meer.

Meer informatie of een vrijblijvende afspraak?